‘The captain is always right.’
Die woorden stonden gegraveerd op een koperen plaatje in de kombuis van onze zeilboot.
Mijn vader nam ze letterlijk.
Aan boord deden we het als zijn bemanning nooit goed genoeg. Elke knoop die ik legde, werd door hem nauwkeurig overnieuw gedaan. De zenuwachtige onhandigheid van mijn moeder om op zijn aanwijzingen ‘soepel’ van de boot te springen en het schip zonder enige beschadiging aan te meren, leidden vaak tot komische situaties voor mensen die het tafereel vanaf de wal mee kregen.
Voor ons voelde het minder grappig.
Op dezelfde manier bestuurde hij zijn gezin. Hij was perfectionist tot in het absurde; niets mocht zelfs maar gebruikssporen krijgen. Vaders wil was wet en als kostwinner had hij het voor het zeggen.
Mijn moeder legde zich neer bij zijn autoriteit. Rechtstreeks tegen hem ingaan deed ze niet. Wel als hij er niet bij was. Dan mopperde ze over zijn gedrag of maakte er een grapje over. Samen konden we dan in een deuk liggen om zijn eigenaardigheden.
Mijn vader was psychiater. Overdag hielp hij mensen met psychische problemen. Thuis leek hij zich vaak geen raad te weten met de alledaagse werkelijkheid van zijn eigen gezin.
Over mijn moeder had hij zelden iets aardigs te zeggen. Meestal was het kritiek. Of een onderhuidse sneer.
Tegelijkertijd vroeg hij zich hardop af waar zijn ‘intellect’ was gebleven. Als hij naar mijn broertje en mij keek, was het volgens hem overduidelijk dat wij het niet van hem hadden geërfd.
Mijn broertje was de enige die wel de confrontatie met hem aanging. Met woorden én met daden. Ik bewonderde hem daarom. Dat hem dat af en toe blauwe plek opleverde, nam mijn broertje op de koop toe. Het dwong respect af en leek hem uiteindelijk minder kwetsbaar te maken.
Toch was mijn vader niet altijd streng. Hij kon ook zacht zijn. Heel lief zelfs.
Je wist alleen nooit welke versie je zou treffen.
Volgens mijn moeder kwam dat door het gebrek aan liefde in zijn eigen jeugd.
Kinderen hoorde je vooral niet te zien. En niet te horen.
Iets klopt niet
Ik leerde stil te zijn. En lief.
Ik werd een verlegen, teruggetrokken kind. Bang voor mijn eigen vader. Maar ook voor het oordeel van mijn moeder, die in alles rekening hield met zijn wensen.
In dat gezin groeide ik op.
Van jongs af aan voelde ik dat er iets niet klopte. Alsof mijn wieg per ongeluk in het verkeerde huis was neergezet. En in de verkeerde provincie. Want ergens anders moest het leven vast vrijer zijn. In Noord-Holland misschien. Of in de Randstad. Daar waar de wereld groter leek en minder vastlag.
Soms fantaseerde ik dat de deurbel zou gaan. Dat mijn ‘echte’ ouders voor de deur zouden staan om me op te halen.
Ergens moest er een vergissing zijn gemaakt!
Eenzaamheid
In mijn tienerjaren werd ik steeds bewuster van de spanningen binnen ons gezin. Ik had met mijn moeder te doen. Als ik naar mijn ouders keek zag ik twee eenzame zielen, die samen door het leven gingen, maar totaal geen verbinding maakten met elkaar.
Na de zoveelste vernedering die mijn moeder verbaal moest ondergaan, probeerde ik haar aan te sporen om voor zichzelf te vechten.
‘Waarom ga je niet scheiden van die man?’ vroeg ik haar. ‘Je verdient zoveel beter.’
Zwijgend zat ze tegenover mij aan de keukentafel.
‘Maar wat moet ik dan’, was haar enige antwoord. ‘Als ik dat doe, ben ik helemaal alleen.’
‘Alsof je nu niet alleen bent!’ riep ik tegen haar.
De woorden waren nog maar net mijn mond uit, of ik wist één ding zeker.
Mij zou het nooit overkomen.
Liever geen relatie dan een relatie waarin ik me eenzaam zou voelen.
Ik verdween naar boven, naar mijn kamer. Waar ik mijn eigen droomwereld creëerde. Uren kon ik er doorbrengen en beelden maken van hoe mijn leven er uit zou moeten zien.
Dromen was voor mij een oplossing geworden om het echte leven te ontwijken. Een oplossing die ik later opnieuw zou toepassen in mijn eigen huwelijk.
